BEROEPSORGANISATIE VAN
SCHRIJVERS EN VERTALERS





 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Steun Wet op de Vaste Boekenprijs
13 juli 2014
Minister Bussemaker beslist einde zomer van 2014 over het behoud van de Wet op de Vaste Boekenprijs, die voor de tweede keer is geëvalueerd. De Raad voor Cultuur adviseerde de minister om de Wet nog zeker vier jaar te behouden. De VvL steunt het behoud van de vaste prijs en schreef samen met de BNO, die illustratoren vertegenwoordigd, deze brief aan minister Bussemaker, waarin ook aandacht voor de zich ontwikkelende markt voor het e-boek.
Geachte mevrouw Bussemaker,

Binnenkort neemt u een besluit over het al dan niet voortzetten van de Wet op de vaste boekenprijs. In uw brief aan de Tweede Kamer van 25 februari jl. kondigt u aan dat de Raad voor Cultuur een advies zal uitbrengen over het rapport dat door Dialogic/APE, dat werd uitgevoerd in het kader van de tweede evaluatie van de wet. Inmiddels is het advies van de Raad openbaar: de wet zou nog in elk geval vier jaar moeten worden voortgezet.
Wij zijn het daarmee eens. De VvL*, vertegenwoordiger van schrijvers en vertalers, was betrokken bij de brief die de KVB aan de Raad voor Cultuur stuurde (d.d. 4 juni 2014). Zonder aan die brief af te willen doen, bieden wij u met dit schrijven extra argumenten vanuit creatieve makers van boeken om de vaste prijs te behouden. Daarnaast vinden wij dat in genoemde brief de digitalisering van het boekenvak niet voldoende aan bod is gekomen. Ons inziens kan in het kader van iedere evaluatie van de wet dat digitale segment niet onbesproken blijven – ook al neemt het op dit moment slechts een marginaal deel van de markt in (rondom 4%).

Welk belang hebben schrijvers, vertalers, illustratoren en ontwerpers bij het bestaan van de vaste boekenprijs? Zoals al in 2001 door Aad Nuis werd verwoord in zijn uitgave Het boek en de markt ** is de prijs voor auteurs in die zin belangrijk, dat deze de uitgeverij in staat stelt om boeken uit te geven met een groot risico. Voor de meeste boeken en vooral bij nieuw toetredende auteurs is moeilijk vooraf te calculeren wat een boek ‘gaat doen’. Een uitgeverij kan echter toch een nieuwe auteur laten debuteren, met een onzekere uitkomst, omdat hij zeker weet dat een ander boek wel een bepaald bedrag zal opbrengen. Een bepaald risico blijft altijd bestaan, en dat moet ook, maar het systeem van de vaste prijs voorkomt dat een boekverkoper met een goedlopende titel gaat stunten en daarmee de inkomsten van de uitgeverij doet krimpen.
Bij afschaffing van de vaste prijs zullen manuscripten die op het eerste gezicht minder toegankelijk lijken en auteurs die hun naam nog moeten vestigen minder kans krijgen op publicatie en erkenning. Het zelf publiceren van een boek, op papier of digitaal, is voor een nog onbekende auteur geen werkelijk alternatief voor een eerste publicatie door een gerenommeerde uitgeverij. Nog altijd is dat de geëigende manier om je naam te vestigen. Dat kan in de toekomst anders worden, maar zover is het nog niet.
Uiteraard zou dit gevolg van minder (soorten) publicaties niet alleen nadelig zijn voor de auteur, maar ook voor het publiek, dat immers minder te kiezen heeft.
Een tweede belang van de vaste prijs voor de auteur is dat hij, met het Modelcontract, overeengekomen tussen VvL en de Literaire Uitgeversgroep, zijn inkomsten kan controleren. Het royaltypercentage in het contract is gekoppeld aan de verkoopprijs (= vaste prijs) (minus de btw) en stelt de auteur in staat om de verkoopcijfers van het Centraal Boekhuis naast zijn royaltyoverzicht te houden en na te gaan of de berekening correct is.

Vanaf hier wijden wij graag nog een aantal woorden aan de digitale kant van het boekenvak, die er inmiddels weldegelijk is. De omzet uit e-boeken in de algemene boekenmarkt is beperkt (zo’n 4% van het aanbod), maar de exploitatie van e-boeken is sterk in ontwikkeling.
Ons inziens is het logisch om dat digitale deel te betrekken in uw besluitvorming. Want het feit dat Nederland via de laptop toegang heeft tot een groot boekenaanbod is niet te ontkennen. En men kan zich afvragen of het nodig is om een fijnmazig netwerk van boekhandels in stand te houden met behulp van de vaste boekenprijs. Men kan zich afvragen of de uitgevers niet juist het papieren aanbod zo groot mogelijk houden omdat zij voor het e-boek geen vaste prijs kunnen bedingen. Men kan en moet zich afvragen waar de lezer het beste mee gediend is en hoe de boekenmarkt eruit komt te zien als de e-boekenmarkt tot bloei komt.
Met een flink digitaal aanbod van zowel ouder als nieuw werk van klassieke en nieuwe auteurs, zowel poëzie als proza, kinderboeken en vertalingen, toegankelijk voor de lezer en met een goed zoeksysteem en een reële prijs per titel is het mogelijk dat de vaste prijs voor papier op een zeker moment inderdaad zijn doel niet meer volledig dient. Een auteur zou zelf een redacteur kunnen inhuren en zijn boek digitaal gaan aanbieden. De belangrijkste argumenten voor de vaste prijs: een toegankelijk en pluriform aanbod kunnen dan worden ondervangen. De bedoeling is dat het boekenvak zich zo ontwikkelt dat bescherming niet langer nodig is.
Wij constateren dat het zover nog niet is. En ons belangrijkste verzoek luidt dan ook: schaf de prijs nu nog niet af, want het boekenvak is er nog niet klaar voor.

Als schrijvers- en ontwerpersverenigingen overleggen wij regelmatig met onze partners, de uitgevers, over digitaal aanbod, exploitatie en verdienmodellen. Wij zien weldegelijk een digitale toekomst voor boeken en lezers, uitgevers en auteurs. Uitgevers en auteurs samen zullen meer actie moeten ondernemen en zichzelf voor een deel opnieuw moeten uitvinden. De auteur is daar volop mee bezig. Hij schrijft, uiteraard, maar is ook ondernemer. Wij helpen de auteur zich om te vormen tot iemand die niet alleen goed werk levert, maar ook meewerkt aan de promotie, iemand die goed in het openbaar spreekt en zijn eigen contracten kan sluiten. Wij proberen de auteur zich in deze veranderende wereld zijn eigen weg te laten vinden. Deze verandering vergt ook een verandering bij uitgevers.
Als VvL hebben wij in 2010 met de uitgevers een afspraak over het e-boek in het Modelcontract opgenomen, waarmee de weg vrij was om nieuw werk meteen als e-boek uit te geven. Ook ouder werk kan met behulp van een addendum, dat bij een oudere versie van dat Modelcontract kan worden gevoegd, worden geëxploiteerd.
De digitale markt blijft helaas nog achter en wij spreken onze zorg daarover uit. Dit werkt piraterij in de hand, zeker in een maatschappij waarin het auteursrecht steeds meer wordt beschouwd als een bescherming van uitgevers en producenten. Uit recent onderzoek bleek echter dat 73% van de mensen het belangrijk vindt dat makers betaald worden voor hun werk***. Het vak moet zorgen voor een systeem dat e-boeken toegankelijk maakt voor het publiek, waarbij het de taak van de VvL en BNO is om het inkomen van de makers veilig te stellen.
Al met al, is onze belangrijkste constatering dat het boekenvak bezig is zich om te vormen, maar dat de grootste inkomstenbron (96%) vanuit papier komt. Als de vaste boekenprijs nu wordt losgelaten, dan zal de boekenmarkt in elkaar storten. De digitale werkelijkheid is nog niet zodanig dat die de klappen kan opvangen. Auteurs, ook zij die goed verkopen en dat digitaal mogelijkerwijs ook zouden doen, hebben er op dit moment nog groot belang bij dat de vaste prijs behouden blijft.
Tot slot wijzen wij erop dat de opinie van de Autoriteit Consument en Markt (ACM), kenbaar gemaakt in het NRC van 11 juni een voor de hand liggende is. Deze opinie hangt de ACM al jaren aan en, gezien haar functie, kan de autoriteit niet anders. Dat een boek geen ‘gewoon’ product is, is in genoemde opinie ten onrechte niet meegewogen. Als een boek een gewoon product zou zijn, dan zou de wet überhaupt niet tot stand gekomen zijn. En uiteraard is er iets te zeggen voor een ander stelsel, maar op dit moment, nogmaals, zou die verandering de markt funest kunnen worden.

Wij hopen dat u onze argumentatie voor behoud van de vaste boekenprijs meeweegt in uw besluit.

Met vriendelijke groet,

Jan Baeke, voorzitter Vereniging van Letterkundigen

Madeleine van Lennep, directeur Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers


cc. Vaste Commissie OCenW van de Tweede Kamer


* De Vereniging van Schrijvers en Vertalers (VSenV), afdeling Vereniging van Letterkundigen (VvL) is de belangenvereniging van Nederlandse schrijvers en vertalers.
De Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers (BNO) vertegenwoordigt o.a. illustratoren, agentschappen en boekontwerpers.

**Het boek en de markt. Een pleidooi voor verkeersregels. Aad Nuis, 2001. Uitgever: KVB’

*** Alleen maar nette mensen (juni 2014)
Consumentenonderzoek Downloadgedrag Films door IViR en CentERdata
 

< vorige
Charlotte Köhler Prijs 2011 voor Mensje van Keulen
volgende >
Schoolbibliotheken en leenrecht




 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
login